خود كلمهء نفاق : فَاعْقَبَهُمْ نِفاقاً فى قُلوبِهِمْ « 1 » ، يا كلمهء « نافَقوا » كه باز به همين معناست ، و بعضى از صيغه‌هاى ديگر ؛ و به هر حال يكى از مطالب و مسائلى كه در قرآن كريم مطرح است بحث دربارهء منافقين است . در قرآن در مقابل مؤمنين و موافقين دو دسته مخالف وجود دارد نه يك دسته . شايد اين از مختصات قرآن باشد و در هيچ كتاب آسمانى در مقابل طبقهء مؤمنين و موافقين دو دستهء مختلف را نام نمىبرد بلكه مجموعاً دو دسته‌اند : مردم يا مؤمنند و يا كافر ، نقطهء مقابل مؤمن . اما قرآن مجيد نقطهء مقابل مؤمنين را دو دسته ياد مىكند : دسته‌اى كه گاهى آنها را كافران و يا مشركان مىنامد ، و دستهء ديگرى كه آنها را منافقان مىنامد و براى اينها حساب جداگانه‌اى باز كرده است . مثلًا مىفرمايد : يا ايُّهَا النَّبِىُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لاتُطِعِ الْكافِرينَ وَ الْمُنافِقينَ « 2 » اى پيامبر ! تقواى الهى را پيشه كن ، پرواى خدا را داشته باش ؛ پيروى نكن ، اطاعت نكن ، نپذير پيشنهادهاى كافران و نه پيشنهادهاى منافقان را . يا در جاى ديگر مىفرمايد : لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقينَ وَ الْمُنافِقاتِ وَ الْمُشْرِكينَ وَ الْمُشْرِكاتِ « 3 » . به هر حال حساب آنها را از حساب كافران و يا مشركان ( كافر و مشرك به دو اعتبار گفته مىشود ) جدا مىكند . و گاهى قرآن در بعضى از تعبيرات خود به اينها با خشم بيشترى نگاه مىكند و اينها را مستحق عذاب بيشترى از كافران مىشمارد چون در يك جا مىفرمايد : انَّ الْمُنافِقينَ فِى الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النّار « 4 » منافقان در پايين‌ترين و سخت‌ترين طبقات جهنم خواهند بود . پس معلوم مىشود اينها از نظر قرآن از آن طبقه‌اى كه آنها را كافران مىنامد وضع بدترى دارند .

--> ( 1 ) . توبه / 77 . ( 2 ) . احزاب / 1 . ( 3 ) . احزاب / 73 . ( 4 ) . نساء / 145 .